Samenvatting 3-meting (2024)
Kentekening en wetgeving
Randvoorwaarden
In het derde jaar na invoering van de APK-, kenteken- en registratieplicht was het niet meer mogelijk om (land)bouwvoertuigen online te registeren via de website van de RDW. Vanaf 1 januari 2022 moeten zowel MMBS als (land)bouwvoertuigen een keuringsafspraak maken bij een keuringsstation van de RDW om het voertuig te registreren. Echter kan de categorie MMBS niet meer geregistreerd worden. Deze voertuigen moeten eerst gekeurd worden en dan als ander voertuig geregistreerd worden, bijvoorbeeld als een Mobiele Machine (MM). Via een enquête is aan bestuurders van (land)bouwvoertuigen gevraagd hoe ze verschillende aspecten rondom de registratie bij de RDW beoordelen.
Uit de enquête blijkt dat een groot deel van de respondenten relatief positief of neutraal is over de werkwijze van het digitaal loket en de helpdesk voor registratie bij het RDW en over de voorlichting over de registratieplicht en APK-plicht.
Aantallen (land)bouwvoertuigen
Een groot deel van de sector (79%) geeft in de uitgezette enquête aan dat zij hun voertuigen hebben geregistreerd. Redenen om nog niet te registreren zijn onder andere omdat voertuigen incidenteel of niet worden gebruikt (op de openbare weg), lage snelheid, oude en/of geïmporteerde voertuigen, de aanvraagprocedure loopt nog of ze zijn er nog niet aan toegekomen.
In 2023 zijn er bijna 750.000 (land)bouwvoertuigen geregistreerd in Nederland. Dit aantal is meer dan de inschatting van de RDW in 2014. Er zijn verschillen in de aantallen ten opzichte van de vorige metingen. Dit heeft te maken met het feit dat in de eerdere jaren de analyses per abuis zijn gedaan over de datum tenaamstelling. Daarmee werd de datum geregistreerd dat het voertuig op naam is gezet van de nieuwe eigenaar. De categorie MMBS is bijna verdwenen en overgenomen door de categorie MM.
APK-resultaten
De APK-plicht geldt voor landbouw- of bosbouwtrekkers op wielen die sneller kunnen dan 40 km/uur. Door maximaal gebruik te maken van uitzonderingsposities zijn voertuigen die worden gebruikt voor landbouw, tuinbouw, bosbouw, veeteelt of visserij, hoofdzakelijk op het terrein waar dit plaatsvindt, uitgezonderd van de APK-plicht. In totaal zijn er 11.588 (land)bouwvoertuigen gekeurd.
32% van de (land)bouwvoertuig bestuurders geeft aan dat hun voertuigen in aanmerking komen voor de APK-plicht. 10% van de (land)bouwvoertuig bestuurders heeft aangegeven hun voertuigen te (hebben) laten begrenzen, zodat deze niet meer APK-plichtig zijn.
Economische effecten
De invoering van de APK-, registratie- en kentekenplicht levert mogelijk economische effecten voor de (markt)sector.
Effecten voor de marktsector
Doordat (land)bouwvoertuigen voor invoering van de APK-, registratie- en kentekenplicht niet geregistreerd werden, was het lastig om zaken als oneigenlijk gebruik te registreren. Ook drie jaar na invoering is er nog geen zicht op onder andere oneigenlijk gebruik.
Aan bestuurders van (land)bouwvoertuigen is gevraagd in hoeverre zij verwachten in hoeverre oneigenlijk gebruik is veranderd door APK-, registratie- en kentekenplicht. Hierbij geeft 9% geeft aan dat het is afgenomen, 37% dat het gelijk is gebleven en 3% dat het is toegenomen en 51% weet het niet. In de nulmeting gaf een groter aandeel bestuurders aan dat ze verwachtten dat het oneigenlijk gebruik zou afnemen (23%), bij de 1-meting bleek dit nog maar 9% en bij de 2-meting was dit nog verder afgenomen tot 7%.
Effecten voor de sector
Verhandelbaarheid
Er zijn nog geen cijfers bekend over de verhandelbaarheid van (land)bouwvoertuigen. Aan de sector is wel gevraagd wat zij denken dat er is veranderd door de APK-, registratie- en kentekenplicht voor (land)bouwvoertuigen. 32% geeft aan dat de verhandelbaarheid is afgenomen, 40% geeft aan dat het gelijk is gebleven (gelijk aan 1-meting), 10% geeft aan dat het is toegenomen en 18% weet het niet (gelijk aan 1-meting).
Diefstal
Over diefstal van (land)bouwvoertuigen is sinds 2021 informatie beschikbaar. In 2023 zijn er 79 LBT's met kenteken als gestolen geregistreerd, 77 MMBS en 4 MM. In 2022 en 2021 was dit een lager aantal. Daarnaast zien we een schommeling in de diefstal registratie, waar in 2020 137 voertuigen gestolen waren, was dit in 2021 afgenomen naar 114, en 2022 weer gestegen naar 127 en het afgelopen jaar doorgestegen naar 160. Het terugvindpercentage van (land)bouwvoertuigen was in 2022 13% voor LBT's en 12% voor MMBS. In 2021 waren er 0 teruggevonden. Ten opzichte van het terugvindpercentage van andere voertuigcategorieën (gemiddeld circa 47%) is het terugvindpercentage van (land)bouwvoertuigen laag.
Kosten
Kosten registreren van (land)bouwvoertuigen
In de nulmeting zijn van (land)bouwvoertuigen in beeld gebracht. In 2021 was er onderscheid in kosten tussen bestaande (land)bouwvoertuigen en nieuwe landbouwvoertuigen. Sinds 1 januari 2022 is hier geen onderscheid meer tussen. Sinds 2022 moet het voertuig eerst gekeurd worden voordat het geregistreerd kan worden.
Voor MM's is nog geen Europese typegoedkeuring mogelijk. Een MM moet eerst uitgebreid gekeurd worden voordat deze geregistreerd kan worden. MM's met een nationale type goedkeuring worden geleverd met een Certificaat van Overeenstemming (CvO). Dit CvO kan gebruikt worden voor een versnelde inschrijving.
De (land)bouwsector heeft in een enquête aangegeven welke kosten ze tot nu toe hebben gemaakt met betrekking tot de APK-, registratie- en kentekenplicht. Kosten die zijn gemaakt zijn voornamelijk kosten voor registratie bij de RDW. 91% van de respondenten heeft hier kosten voor gemaakt gevolgd door kosten voor kentekenplaten (88%). Daarnaast heeft een groot deel ook arbeidskosten gehad voor de aanvraag (67%) en voor montage van de kentekenplaten (64%). 47% heeft kosten gemaakt voor verzekering van (land)bouwvoertuigen.
Veiligheid
De invoering van de APK-, registratie- en kentekenplicht levert mogelijk ook effecten op de veiligheid.
Ongevalsgegevens
Om de effecten van verkeersveiligheid in beeld te brengen is het aantal geregistreerde ongevallen in beeld gebracht.
In 2023 zijn in totaal 455 ongevallen geregistreerd waarbij een (land)bouwvoertuig betrokken was.
Uit de BRON-data blijkt dat in de periode 2023 ongeveer drie-kwart van de ongevallen met (land)bouwvoertuigen plaats vindt op gemeentelijke wegen (73%), 20% op provinciale wegen, 5% op wegen die in beheer bij waterschap zijn en ongeveer 1% op Rijkswegen.
Subjectieve verkeersveiligheid
Om de effecten op de subjectieve veiligheid in beeld te brengen zijn enquêtes uitgevoerd onder weggebruikers en wegbeheerders.
Weggebruikers
Bij alle aspecten geeft circa 50-60% van de respondenten aan dat het effect op de aspecten gelijk is gebleven (Verkeersveiligheid, leefbaarheid in de dorpskernen, rijden op wegen waar niet toegestaan is, snelheid).
Voor doorstroming, modder/ afvallende lading en te brede voertuigen ligt dat nog iets hoger (net boven 60%). Grootste veranderingen zijn er bij de respondenten op de aspecten verkeersveiligheid (volgens 16% toegenomen) en snelheid (volgens 12% is de snelheid door de wetgeving toegenomen). 10% geeft aan dat de doorstroming is toegenomen.
Bij bijna alle aspecten geeft ongeveer een kwart van de weggebruikers aan niet te weten hoe de situatie veranderd is. Op het aspect 'rijden op wegen waar landbouwverkeer niet is toegestaan' geeft 35% aan dit niet te weten.
Wegbeheerders
In 2023 worden nog steeds de meeste klachten ontvangen over:
-
De leefbaarheid in dorpskernen;
-
te hard rijden;
-
overlast breedte.
De minste klachten worden ontvangen over doorstroming en over het rijden van landbouwvoertuigen op plaatsen waar dit niet is toegestaan en over de verkeersveiligheid op 80 km/uur wegen.
Toelatingsbeleid
In 2023 is geen activiteit waargenomen om rond- en randwegen open te stellen voor landbouwvoertuigen. Wegbeheerders hebben uit oogpunt van verkeersveiligheid en doorstroming wel nieuwe geslotenverklaringen ingevoerd. Het aantal verkeersbesluiten met betrekking tot C08 en C09 is met 31 stuks vergelijkbaar met 2022 (30 stuks).
Wegbeheerders geven in de enquête bijna allemaal aan dat er geen wijzigingen hebben plaatsgevonden als gevolg van de wetswijziging. Ongeveer 17% geeft aan wel de toegankelijkheid te hebben heroverwogen maar heeft in de meeste gevallen niet geleid tot wijzigingen.
Handhaving
Doordat (land)bouwvoertuigen voor de wetswijziging nog geen kenteken hebben, zijn er beperkte middelen om op deze (land)bouwvoertuigen te handhaven. Met betrekking tot handhaving en de nieuwe wet- en regelgeving wordt ingegaan op de huidige situatie, de potenties voor handhaving als gevolg van APK-, registratie- en kentekenplicht en wat hiervan de veiligheidseffecten zijn en de verwachting wat daadwerkelijk gaat gebeuren.
Bekeuringen
Het aantal bekeuringen voor (land)bouwvoertuigen is t/m 2022 redelijk constant gebleven. De verwachting voor 2023 was dat dit aantal stabiel zou blijven omdat handhaving niet de hoogste prioriteit heeft bij de politie en omdat handhaving van (land)bouwvoertuigen ondanks het kenteken hoofdzakelijk op basis van staandehouding moet gebeuren. In 2023 bleek echter dat het aantal bekeuringen voor (land)bouwvoertuigen fors is toegenomen van 1640 in 2022 naar 2097 in 2023. Het aantal bekeuringen lijkt voor bijna alle categorieën toegenomen. Het meest opvallend is het aantal bekeuringen voor roodlichtnegatie.
Handhaving permanente en gebruikseisen
De nieuwe wettelijke eisen aan (land)bouwvoertuigen maken effectieve handhaving mogelijk wat betreft handhaving van permanente eisen en gebruikseisen. Voor de toelatingseisen is dit niet het geval omdat deze grotendeels buiten het domein van verkeershandhaving vallen.
Voornamelijk samengestelde (land)bouwvoertuigen zorgen voor gevaar op de weg, door bijvoorbeeld een onveilige belading. Doordat er veel verschillende soorten (land)bouwvoertuigen en mogelijk nog een grotere variatie aan koppelstukken zijn, is het niet mogelijk om alles specifiek in de wetgeving te benoemen. Dat creëert voor de politie een grijs gebied waarin een politieagent zelf moet beoordelen of het samengestelde voertuig voldoet aan de permanente eisen en gebruikseisen . Experts geven aan dat verdere richtlijnen voor het opleggen van een rijverbod of een wacht-op-keuren melding (WOK-melding) niet nodig zijn. Er lijkt geen aanleiding te zijn om agenten te verdenken van willekeur.
Uit de expertmeting van 2024 blijkt dat per 20 januari 2027 er een aanscherping van de machinerichtlijn komt met de eisen uit de Wegenverkeerswet omtrent verwisselbare uitrustingstukken, zodat deze beter aansluiten.
Kentekenplicht en T-rijbewijs
Door de invoering van de kentekenplicht en het T-rijbewijs heeft de politie meer grip op de handhaving van (land)bouwverkeer. Handhaving gebeurt nog steeds voornamelijk na een staandehouding. Geautomatiseerde handhaving is nog lastig en stuit op verschillende operationele problemen. De automatische handhaving voor roodlichtnegatie is mogelijk wel effectief: het aantal bekeuringen voor door rood rijden is fors toegenomen in 2023 vergeleken met voorgaande jaren.
Oneigenlijk gebruik
Het is onbekend hoeveel oneigenlijk gebruik van (land)bouwverkeer, waaronder het ontduiken van milieuzones, voorkomt. Handhaving van milieuzones door de politie is ook bijna niet mogelijk, omdat voor conversie-(land)bouwvoertuigen geen milieuklasse is vastgelegd en er geen milieuklasse wordt vermeld op het kentekenbewijs. In de expertbijeenkomsten van 2022 en 2023 is vastgesteld dat bij nieuwe (land)bouwvoertuigen wel een emissieklasse voor de motor is vastgelegd (stage-klasse), maar dat vertaling naar milieuklasse en de koppeling met milieuzones er nog niet is. Daardoor kan er niet worden gehandhaafd door de politie noch door gemeente.
Van de zogeheten conversievoertuigen en voor 2- en 3-wielers zijn er ook nog geen milieuklassen. De RDW kan mogelijk voor conversievoertuigen een vangnet opzetten: namelijk een mogelijke post facto indeling van milieuklassen op basis van het bouwjaar van de voertuigen. Bij voorkeur moet milieuzonering op een meer centraal niveau geregeld worden in plaats van per gemeente. Het oneigenlijk gebruik is in het verleden ook wel gekoppeld aan concurrentievervalsing. Maar de concurrentievervalsing wordt door stakeholders nu niet meer als serieus issue beschouwd door o.a. afschaffing van de rode diesel, de invoering van het T-rijbewijs en registratieplicht en de benodigde eurovergunning.
Opvallende zaken
Kentekening en wetgeving
Opvallend is dat in 2023 de relatieve groei van de Mobiele Machines fors is aangezien dit een nieuwe categorie betreft.
Net als in de 1-meting is het opvallend dat incidenteel gebruik van de openbare weg en lage snelheid zijn benoemd als redenen om niet (voor alle) (land)bouwvoertuigen een kenteken te vragen. Onder de openbare weg valt meer dan alleen wegen, bijvoorbeeld ook bedrijfsterreinen. Ook voertuigen met een lage constructiesnelheid (uitzonderingen daargelaten) dienen al geregistreerd te zijn.
In 2021 zijn 33 (land)bouwvoertuigen APK-3 gekeurd en in 2023 150. Niet alle landbouw- of bosbouwtrekkers op wielen die sneller kunnen dan 40 km/uur hoeven te worden gekeurd. Dit heeft te maken met de uitzonderingen van de APK-plicht, waaronder land- en bosbouwtrekkers die worden gebruikt voor landbouw, tuinbouw, bosbouw, veeteelt of visserij, hoofdzakelijk op het terrein waar dit plaatsvindt. Terrein is inclusief landwegen, bospaden en akkers.
Economische effecten
Het terugvindpercentage van (land)bouwvoertuigen is in verhouding tot andere voertuigcategorieën een stuk lager.
Bij verkoop (land)bouwvoertuigen komen verkeerd geregistreerde voertuigen naar boven. Dit kan gerepareerd worden via de RDW.
In 2023 zijn de tarieven van de RDW gemiddeld met 4,9% gestegen. Deze inflatiestijging is lager dan het gemiddelde inflatie niveau sinds 2022.