Welke gegevens zijn er over de resultaten van de handhaving, d.w.z. aantal en type bekeuringen als gevolg van de uitgevoerde controles?
Om deze vraag te beantwoorden is er onderzoek gedaan naar de gegevens van het CJIB. Ook zijn er interviews gehouden met politiedeskundigen. Aan hen is gevraagd wat de resultaten zijn van de handhaving als gevolg van de uitgevoerde controles.
Aantal bekeuringen
Het CJIB houdt overtredingen bij van (land)bouwverkeer. Grafiek 3-5 toont het aantal uitgeschreven bekeuringen per overtreding van (land)bouwtrekkers (LBT) en motorrijtuigen met beperkte snelheid (MMBS) over de jaren 2016 t/m 2023. Deze gegevens gaan over het bruto aantal uitgeschreven bekeuringen. Dat betekent dat de bekeuringen die later geseponeerd zijn of waartegen succesvol bezwaar gemaakt is, zijn meegenomen.
Grafiek 3-7: Aantal bekeuringen per type voertuig (Centraal Justitieel Incassobureau [CJIB], 2023.)
Het aantal geregistreerde verkeersovertredingen op grond van de Wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften (Wahv) door LBT en MMBS stijgt sinds 2019. De stijging is redelijk geleidelijk geweest t/m 2022. De verwachting voor 2023 was dat dit aantal stabiel zou blijven omdat handhaving niet de hoogste prioriteit heeft bij de politie en omdat handhaving van (land)bouwvoertuigen ondanks het kenteken hoofdzakelijk op basis van staandehouding moet gebeuren. In 2023 bleek echter dat het aantal bekeuringen voor (land)bouwvoertuigen fors was toegenomen van 1.640 bekeuringen in 2022 naar 2.097 bekeuringen in 2023. Dat is een stijging van maar liefst 28%.
Verklaring van de stijging?
In 2023 was er maar een beperkt aantal boerenprotesten, en de experts denken dat de toename van het aantal bekeuringen het gevolg is van reguliere handhaving tijdens de gewone surveillance.
Verder eist de handhaving van (land)bouwvoertuigen specialistische kennis. De expert van de politie geeft aan dat er nu meer aandacht is voor (land)bouwvoertuigen bij de opleiding van de politieacademie. De boerenprotesten (2022) hebben ook bij politie en justitie gezorgd voor meer belangstelling voor de handhaving van deze categorie weggebruikers. Tevens zijn de verkeersteams robuuster geworden (politiemensen blijven langer bij hetzelfde team werken), waardoor de kennis beter geborgd is, en er efficiënter gehandhaafd kan worden. Er is ook meer aandacht besteed aan de techniek van staandehouding van (land)bouwvoertuigen zoals ‘hoe stop je zo’n groot voertuig en hoe haal je de bestuurder eruit’?
Type bekeuringen
Het aantal bekeuringen lijkt voor bijna alle categorieën toegenomen. De meeste bekeuringen (in 2023) worden gegeven voor het niet voldoen aan de eisen gesteld in de Regeling voertuigen en het Reglement Verkeersregels en Verkeerstekens. Dit zijn:
-
het niet houden aan de verkeersregels (28,8%);
-
het rijden met de mobiele telefoon in de hand (22,9%);
-
de lading, het uitrustingsstuk of het zicht is niet op orde (18,5%).
Daarnaast is er een toename te zien in het aantal bekeuringen voor de zichtbaarheid, incorrecte bevestiging of incorrect kenteken (van 66 bekeuringen in 2022 naar 89 bekeuringen in 2023) en een onjuist gebruik van verlichting (van 42 bekeuringen in 2022 naar 109 bekeuringen in 2023).
Tabel 3-13: Aantal overtredingen per overtredingscategorie (Centraal Justitieel Incassobureau [CJIB], 2023)
Overtredingscategorie | 2021 | 2022 | 2023 | |||
Aantal | % | Aantal | % | Aantal | % | |
Rijden met vasthouden mobiel elektronisch apparaat (RVV) | 331 | 21,40% | 368 | 22,40% | 480 | 22,90% |
Lading/uitrustingsstuk/zicht niet op orde (RV) | 327 | 21,20% | 337 | 20,50% | 387 | 18,50% |
Voertuig niet op orde/met gebreken (RV) | 281 | 18,20% | 155 | 9,40% | 181 | 8,60% |
Niet houden aan verkeersregels (RVV; o.a. voorrang, geslotenverklaring) | 247 | 15,90% | 337 | 20,50% | 603 | 28,80% |
Verlopen keuringsbewijs (WVW, RV) | 79 | 5,10% | 85 | 5,20% | 91 | 4,30% |
Geen keuringsbewijs (WVW) | 54 | 3,50% | 72 | 4,40% | 75 | 3,60% |
Kenteken niet goed zichtbaar/ niet goed bevestigd/ voldoet niet aan de eisen (WVW) | 7 | 0,00% | 66 | 4,00% | 89 | 4,20% |
Verlichting niet in orde/onjuist voeren verlichting (RV) | 50 | 3,20% | 42 | 2,50% | 109 | 5,20% |
Te hard rijden binnen de bebouwde kom (RVV) | 30 | 1,90% | 20 | 1,20% | 39 | 1,90% |
Te hard rijden buiten de bebouwde kom (RVV) | 41 | 2,60% | 15 | 0,90% | 15 | 0,7% |
Overige | 99 | 6,40% | 143 | 8,70% | 58 | 2,80% |
Totaal | 1.546 | 100% | 1.640 | 100% | 2.127 | 100% |
Niet houden aan de verkeersregels
De meest voorkomende (en meest toegenomen in 2023) overtreding van een verkeersregel is doorrijden/gaan bij een driekleurig verkeerslicht dat op rood staat. Deze overtreding is sinds de invoering van het kenteken ook automatisch te handhaven (met roodlichtcamera's). De mogelijkheid geautomatiseerd te handhaven is een aannemelijke verklaring voor de forse toename van het aantal bekeuringen voor roodlichtnegatie.
In 2022 werden bekeuringen uitgeschreven voor het rijden op de auto(snel)weg. In 2023 komt dit bijna niet meer voor. Aangezien er in 2023 geen grootschalige boerenacties meer zijn geweest is het aannemelijk dat dit aantal overtredingen daardoor is gedaald.
Mogelijk verkeerd uitgeschreven bekeuringen, verkeerd toegepaste feitcodes
Tegen uitgeschreven verkeersbekeuringen (Mulderbeschikking) kan in beroep worden gegaan. De verschillende procedures rondom verkeersovertredingen duren minimaal 3 maanden. Als de zaak in hoger beroep gaat, loopt dit op tot langer dan 1 jaar. Er is geen data beschikbaar hoe vaak in beroep wordt gegaan én dit gegrond wordt verklaard.
Uit de data blijkt ook dat er bekeuringen zijn uitgeschreven, die mogelijk niet terecht waren. Zo zijn er in 2023 bekeuringen voor een verlopen keuringsbewijs uitgeschreven. Volgens de politie-expert is dit niet mogelijk omdat deze bekeuringscode bedoeld is voor de APK. Echter kan de politie hier niet op handhaven want APK-gegevens zijn niet te achterhalen met het kenteken. Verder zijn er bekeuringen uitgeschreven voor het niet dragen van een gordel terwijl dit niet verplicht is voor (land)bouwvoertuigen, ook als ze wel aanwezig zijn.
Het is niet duidelijk waar deze bekeuringen dan wel voor zijn uitgeschreven. Mogelijk zijn dit foutieve uitschrijvingen. Soms moet een agent aangeven om welke categorie voertuigen het gaat of onder welke afdeling binnen de Regeling voertuigen een voertuig valt. Maar het digitale systeem maakt het mogelijk overtredingen uit te schrijven die niet passen bij het voertuigtype.
Regionale verschillen
Het aantal bekeuringen dat uitgeschreven wordt per regio verschilt. We zien dat het handhaven op (land)bouwvoertuigen specialistisch werk is. Volgens de experts is een mogelijke verklaring voor de toename in Zuid-Holland dat het verkeersteam na opleiding bij de politieacademie meer aandacht besteedt aan handhaving van (land)bouwvoertuigen. Bovendien valt op dat wanneer een gespecialiseerde handhaver van regio verplaatst, het aantal bekeuringen in deze regio toeneemt. De experts geven aan dat het wel belangrijk is dat dit terechte bekeuringen zijn, echter kan dat momenteel niet bepaald worden.
Daarnaast wordt opgemerkt dat het aantal bekeuringen in Flevoland laag is, omdat daar de infrastructuur historisch gezien beter is ingericht voor (land)bouwverkeer dan in provincies als Noord-Brabant (daar zijn bijvoorbeeld meer geslotenverklaringen i.v.m. smalle wegen).