Controle op permanente en gebruikseisen
Op de algemene vraag of de wettelijke eisen aan (land)bouwvoertuigen effectieve handhaving mogelijk maken luit het antwoord van politiedeskundigen kort door de bocht ‘ja’ voor de handhaving van permanente en gebruikseisen en ‘niet van toepassing’ voor de toelatingseisen (die grotendeels buiten het domein van de verkeershandhaving vallen – zie controle op toelatingseisen).
De permanente en gebruikseisen waaraan een voertuig moet voldoen zijn over het algemeen duidelijk gedefinieerd en ook goed controleerbaar door de politie. Met de invoering van de nieuwe wet- en regelgeving voor de APK-, registratie- en kentekenplicht voor (land)bouwvoertuigen op 1 januari 2021 is gelijktijdig de wet- en regelgeving voor (land)bouwvoertuigen aangepast en gelden er ook enkele nieuwe eisen aan voertuigen zoals breedtemarkering, zijafscherming bij bepaalde aanhangwagens, en het verdwijnen van de afgeknotte driehoek. Deze nieuwe regelgeving maakt de invoering van de registratie- en kentekenplaatplicht van (land)bouwvoertuigen mogelijk en ook de APK-plicht voor snelle tractoren vanaf 1 mei 2021 (Dijkema, 2021). Een belangrijke wijziging is de introductie van de nieuwe voertuigcategorie mobiele machines - MM (Staatscourant, 2021). Onder mobiele machine vallen alle nieuwe zelfrijdende werktuigen die vanaf 2021 voor het eerst in gebruik worden genomen, bijvoorbeeld nieuwe oogstmachines en grondverzetmachines. De categorie mobiele machine is de opvolger van de bestaande categorie motorrijtuigen met beperkte snelheid (MMBS). De wettelijke definitie (categorie) MMBS blijft bestaan voor de bestaande MMBS-en - de zelfrijdende werktuigen die voor januari 2021 al in gebruik waren - maar de nieuwe groep voertuigen die voorheen als MMBS zou worden geregistreerd wordt ondergebracht onder de definitie van mobiele machine (MM) òf - wanneer ze aan deze definitie niet voldoen - onder een definitie in één van de afdelingen van de “Regeling Voertuigen".
Met de nieuwe definitie van mobiele machine is de Nederlandse wetgeving ook gelijkgeschakeld met de Europese wetgeving op dit terrein. Voor de handhaving is het voordeel dat de nieuwe voertuig-categorie veel duidelijker gedefinieerd is en beter de lading dekt dan het begrip ‘motorvoertuig met beperkte snelheid’ (MMBS). De laatste categorie omvatte veel verschillende typen voertuigen en ook voertuigen die niet altijd eenduidig herkenbaar waren als MMBS waardoor deze voertuigcategorie voor de politiehandhaving een moeilijk, grijs gebied was.
De nieuwe wetgeving over kentekening en snelheidsverhoging heeft buiten het voorgenoemde verder niet veel veranderd aan de permanente en gebruikseisen ten aanzien van (land)bouwvoertuigen. Aan de inrichtingseisen in de regeling Voertuigen – hoe lang, hoe breed, hoe hoog, hoe zwaar ze mogen zijn – is voor het merendeel niets in veranderd. Op het onveranderde deel van de permanente en gebruikseisen kon de politie in het verleden al goed handhaven en dat kan de politie nog steeds. Met de nieuwe wetgeving in 2021 zijn de kentekening, snelheid en de APK de nieuwe aspecten. De politiedeskundigen menen dat de nieuwe wetgeving voor kentekening vooral voordelen heeft voor de vaststelling van het voertuigtype en de herkenbaarheid.
Als er grondiger gekeken wordt naar de typen overtredingen en ongevallen van (land)bouwverkeer dan zijn het volgens politiedeskundigen vaak niet de technische eigenschappen van (land)bouwvoertuigen maar juist het gebruik ervan die voor gevaar zorgen. Het wordt vooral meer ingewikkeld voor de handhaving als het gaat om samengestelde voertuigen waarbij aanhangwagens of werktuigen aan een tractor worden aangeknoopt. Wanneer bijvoorbeeld een tractor met een ploeg met scherpe delen een bocht maakt kan dat gevaar opleveren. Maar een ploeg is wettelijk gezien een werktuig en geen voertuig. Dan betreft het in dit voorbeeld een overtreding van een gebruikseis want het werktuig – de ploeg met uitstekende delen - heeft niets te maken met het voertuig, met de kentekening of de typegoedkeuring. Het zicht voor een chauffeur kan bijvoorbeeld belemmerd worden door een grote maaimachine aan de voorzijde of door een graafmachine met een lange arm. Ook dat heeft te maken met het gebruiken van een machine en niet met de typegoedkeuring van het voertuig. Gezien de grote variëteit in typen machines en werktuigen die aan een (land)bouwvoertuig gekoppeld kunnen worden is het niet mogelijk alle gevaarlijke gebruikswijzen in wetgeving precies te definiëren. Er is op dat terrein nog een grijs gebied waarin een individuele agent zelf moet beoordelen – en ook in het proces-verbaal moet beschrijven - of er sprake is van een gevaar of probleem voor de verkeersveiligheid.